Trang chủ » Cần làm tốt việc bảo tồn nguồn gen một số cây trồng, vật nuôi quý hiếm

Cần làm tốt việc bảo tồn nguồn gen một số cây trồng, vật nuôi quý hiếm

(Ngày đăng: 18-03-2020 10:19:52)
Nguồn gen bản địa về cây trồng và vật nuôi của tỉnh rất phong phú, có nhiều nguồn gen mang tính giá trị cao trong thực tiễn sản xuất. Trước mức độ suy giảm, thoái hóa của những nguồn gen quý này UBND tỉnh đã chỉ đạo triển khai nhiều giải pháp bảo tồn.
Bắc Kạn nằm trong vùng 15 tỉnh miền núi và trung du phía Bắc là khu vực có đa dạng giống vật nuôi bản địa phong phú nhất, còn lưu giữ nhiều giống nhưng chưa được nghiên cứu đầy đủ và phát triển tương xứng với tiềm năng sẵn có của vùng. Nguồn gen bản địa về cây trồng và vật nuôi của tỉnh rất phong phú, có nhiều nguồn mang tính giá trị cao trong thực tiễn sản xuất như các giống cây trồng hồng không hạt, quýt Bắc Kạn, khoai môn Bắc Kạn, chè tuyết, gừng đá, lan Kim tuyến, lúa nếp Khẩu nua lếch, lúa Bao thai Chợ Đồn, dong riềng, một số cây dược liệu quý.... Nguồn gen động vật như giống bò, trâu, gà của đồng bào Mông, lợn địa phương, vịt bầu, dê cỏ, ngựa bạch… là những động vật bản địa quý hiếm và có nhiều đặc điểm ưu việt.
 
Nhưng hiện nay những nguồn gen này đang có nguy cơ bị thoái hoá về giống do vấn đề cận huyết kéo dài. Việc khai thác nhiều lúc, nhiều nơi mang tính tự phát thiếu điều tiết đã mang lại một số bất cập. Đơn cử như số gia súc bán đi thường là to con, có sản lượng thịt lớn. Số còn lại kém hơn mới tiêu thụ nội bộ. Việc bán hoặc thịt đi một số con tốt sẽ gây thoái hóa đàn còn lại. Việc nuôi dưỡng vẫn chưa vươn tới sản phẩm hàng hoá, chưa có thương hiệu chưa đảm bảo cho việc phát triển bền vững. Phương thức chăn nuôi vẫn mang nặng tính truyền thống “thủ công”, “sản xuất nhỏ”, không đủ sức để cạnh tranh trên thương trường. Trong khi đó, tỉnh chưa có hệ thống chọn lọc nhân giống, quản lý giống để phát huy tiềm năng di truyền về năng suất, sản lượng và chất lượng giống. Nhiều giống loài có nguy cơ cao về đồng huyết, dẫn đến thoái hoá do phương pháp nhân giống truyền thống.
 
Bảo tồn các nguồn gen động, thực vật quý hiếm tại tỉnh cũng đã được quan tâm, nhưng chỉ dừng lại ở bước đầu thu thập, phục tráng và phát triển không đáng kể. Người dân sẽ thu được hiệu quả kinh tế cao từ việc trồng các giống bản địa hoặc nuôi các giống động vật bản địa nếu có nguồn gen tốt và có từng biện pháp kỹ thuật áp dụng cụ thể cho từng đối tượng. 
 
Triển khai các giải pháp, cuối tháng 3/2014, UBND tỉnh đã phê duyệt Đề án Bảo tồn nguồn gen một số động, thực vật quý hiếm trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn từ năm 2014 đến năm 2020. Theo đó, mục tiêu đặt ra là bảo tồn được an toàn nguồn gen cây trồng, vật nuôi có giá trị lương thực, thực phẩm, dược liệu... phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh. Cụ thể, thu thập được các nguồn gen động, thực vật bản địa quý hiếm; đánh giá, chọn lọc và phục tráng các nguồn gen bản địa thu thập; tư liệu hóa các mẫu gen quý hiếm, nhằm phục vụ công tác nghiên cứu, chọn tạo giống hoặc trực tiếp mở rộng sản xuất; thiết lập, duy trì và phát triển được những điểm bảo tồn nguồn gen; tổ chức khai thác và phát triển các nguồn gen bản địa quý hiếm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, chăm sóc sức khoẻ nhân dân; nâng cao năng lực quản lý các tập đoàn quỹ gen cây trồng, vật nuôi và nhận thức xã hội về nguồn gen.
 
Lĩnh vực cây dược liệu sẽ có nhiều loại cây được nghiên cứu bảo tồn gen như bình vôi tím; hà thủ ô đỏ; bách quản; đi mi (mật gấu); mừ phi; bảy lá một hoa; đào rừng; hoàng đằng; hồng đằng; tan huyết; tan quy; xuyên cân lực và kim tuyến. Đối với cây lương thực là lúa Bao thai Chợ Đồn; khẩu nua lếch; ngô nếp địa phương; khoai môn Bắc Kạn. Cây rau và cây gia vị là các loại bò khai; ngót rừng; lá cẩm; thạch đen. Cây ăn quả là các loại hồng không hạt; cam, quýt; phật thủ; mận, đào. Vật nuôi bản địa là các loài lợn địa phương; gà của đồng bào Mông; dê địa phương; trâu. Đối với hoa cây cảnh là các loài lan hài; cầu diệp; hoàng thảo; lan phích. 
 
Trước mắt, từ năm 2014, ngành khoa học và công nghệ Bắc Kạn sẽ chủ trì nghiên cứu xác định gen một số cây trồng, vật nuôi bản địa; nhân giống nguồn gen cây có hạt tại các điểm sinh thái; lưu giữ, bảo quản đồng ruộng tập đoàn cây sinh sản vô tính các điểm sinh thái; bảo quản nguồn gen bằng công nghệ nuôi cấy mô tế bào (Invitro) một số cây trồng quý; nghiên cứu phôi các nguồn gen cây trồng có sức sống suy giảm. Các thí nghiệm nhân giống ngân hàng gen tại những địa điểm thích hợp, được kết hợp đánh giá ban đầu. Đối với các tập đoàn đồng ruộng, việc nhân mới và đánh giá ban đầu nguồn gen được thực hiện ngay tại các địa điểm lưu giữ. Đối với một các nguồn gen khó nảy mầm trong điều kiện bên ngoài, việc nhân mới sẽ được thực hiện kết hợp sử dụng bằng phương pháp nuôi cấy mô Invitro (cấy phôi) trên môi trường và điều kiện thích hợp.
 
 
Từ nay đến 2020, Bắc Kạn sẽ triển khai thực hiện 3 nhiệm vụ bảo tồn nguồn gen đối với cây nông nghiệp; 01 nhiệm vụ đối với cây lâm nghiệp; 01 nhiệm vụ đối với cây dược liệu và 01 nhiệm vụ đối với vật nuôi… Dự kiến đến năm 2020, tỉnh sẽ bảo tồn và đánh giá được 26 nguồn gen cây trồng, 04 nguồn gen động vật; tư liệu hóa quỹ gen, tổng hợp kỹ thuật bảo tồn 51 nguồn gen cây trồng và 9 nguồn gen động vật. Việc đẩy mạnh hoạt động khoa học công nghệ về quỹ gen nói trên sẽ góp phần bảo tồn, khai thác và sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên sinh học theo hướng bền vững./.